۱۸ ژوئن ۲۰۲۶ - افراد مبتلا به چاقی و دیابت نوع ۲ در معرض خطر بالای آسیب به عروق خونی قرار دارند. این خطر نه تنها به ژنهایی که فرد حمل میکند، بلکه به نحوه «خوانده شدن» این ژنها نیز بستگی دارد. محققان به سرپرستی دانشگاه زوریخ با تغییر سیگنالهای خوانش اپیژنتیک در لایه چربی نازک اطراف شریانها و وریدها، توانستند التهاب را کاهش داده و سلامت عروق خونی را هم در موشها و هم در بافتهای انسانی بهبود بخشند.
چربی اطراف عروق خونی فراتر از یک لایه محافظ غیرفعال است. این چربی که «چربی اطراف عروق یا Perivascular fat» نامیده میشود، دائماً در حال تبادل سیگنالهای شیمیایی با دیواره رگ است و به تنظیم میزان آرامسازی (ریلکس شدن) رگ و میزان التهاب پوشش داخلی آن کمک میکند. در افراد سالم، این تبادل باعث حفظ جریان روان خون میشود. با این حال، در چاقی و بیماریهای متابولیک، ارتباط سلولی اغلب تغییر میکند: چربی دچار التهاب میشود، شروع به ذخیره متفاوت لیپیدهای اضافی میکند و مولکولهایی را آزاد میسازد که باعث سفتتر شدن رگها و کاهش پاسخدهی آنها میشود.
بازنویسی تبادلات در محیط سلولی
با گذشت زمان، این تغییرات به مراحل اولیه بیماری عروقی کمک میکنند که میتواند منجر به حملات قلبی و سکتههای مغزی شود. محققان دانشگاه زوریخ (UZH) و بیمارستان دانشگاهی زوریخ، با همکاری محققان دانشگاه پیزا در ایتالیا، اکنون موفق شدهاند با هدف قرار دادن سوئیچهای مولکولی که تعیین میکنند کدام ژنها در سلولهای چربی اطراف عروق روشن یا خاموش شوند، این خطا را در منشاء (بالادست) اصلاح کنند.
این تنظیمکنندههای اپیژنتیک، برچسبهای شیمیایی روی پروتئینهایی هستند که DNA را بستهبندی میکنند. پروتئینهایی که این برچسبها را تشخیص میدهند، تعیین میکنند که ژنوم در هر سلول چگونه «خوانده» شود و بسیاری از ژنها را بهطور همزمان فعال یا غیرفعال میکنند.
دکتر فرانچسکو پاننی، متخصص قلب و رهبر این مطالعه، میگوید: «بهجای هدف قرار دادن تکتک مولکولها در مراحل پاییندستی، ما سعی کردیم کل برنامه فعالیت ژنی چربی را مجدداً تنظیم کنیم».
هدف قرار دادن «خوانندگان» ژن ها و آنزیمها
در آزمایشهای آزمایشگاهی با استفاده از موشها و بافتهای انسانی، محققان از داروهای اپیژنتیک خاصی - معروف به مهارکنندههای پروتئین BET- برای تعدیل بیان ژن در چربی اطراف عروق استفاده کردند. این داروها برنامه بیان ژن چربی را از حالت التهابی دور کرده و چندین فرآیند مضر را بهطور همزمان کاهش دادند. عروق خونی که توسط این چربیِ «بازبرنامهریزیشده» احاطه شده بودند، راحتتر آرام میشدند و هنگام بررسی در نمونههای بافتی، علائم آسیب عروقی کمتری نشان دادند.
محققان همچنین یک عامل کلیدی در این اثرات را شناسایی کردند: آنزیمی به نام «هگزوکیناز ۲» که نقش مهمی در متابولیسم قند دارد. هنگامی که این آنزیم در چربی اطراف عروق بیشفعال میشود، سلولهای چربی، چربی بیشتری ذخیره میکنند، سیگنالهای التهابی بیشتری آزاد مینمایند و موادی تولید میکنند که به پوشش عروق آسیب میرساند.
دکتر پاننی، میگوید: «کاهش فعالیت این آنزیم - چه بهطور غیرمستقیم با تغییر خوانندگان اپیژنتیک که ژن آن را کنترل میکنند و چه بهطور مستقیم بر روی خود آنزیم - رفتار التهابی چربی را تضعیف کرده و عملکرد طبیعی عروق را در نمونههای مورد مطالعه ما بازگرداند».
از درمان علائم تا بازبرنامهریزی بافت
به گفتۀ محققان، این یافتهها میتواند به تغییر نحوه رویکرد پزشکی در پیشگیری از عوارض عروقی در افراد مبتلا به چاقی و بیماریهای متابولیک کمک کند. داروهای اپیژنتیک میتوانند مکمل درمانهای موجود باشند و احتمالاً خطر پیشرفت اختلال عملکرد عروقی اولیه به حملات قلبی یا سکتههای مغزی را کاهش دهند.
دکتر پاننی، گفت: «بهجای درمان صرفِ عوامل خطر پاییندستی مانند فشار خون بالا، کلسترول یا قند خون پس از شروع آسیب، هدفِ درمانهای اپیژنتیک، بازبرنامهریزی فرآیندهای بافتی است که در آسیب عروقی نقش دارند».
منبع:
https://www.news-medical.net/news/20260618/Epigenetic-drugs-improve-blood-vessel-health-in-obesity-and-diabetes.aspx